Hepsi Aynı Aile: Kekik, Nane, Fesleğen, Lavanta

Yeryüzünün en ilginç canlılarından olan bitkiler insanlar tarafından onlarca yıldır kullanılmaktadır. Bitkilerin insanlar tarafından kullanım şekli kuşkusuz besin olarak kullanım şeklinde başlamıştır. İnsanlar bitkileri besin olarak kullandığından beridir bitkilerin insan beslenmesinde önemli ve faydalı olduğu keşfedilmiştir.

İlk insanlar başta çevrelerinde yetişen bitkilere odaklanıp bu bitkilerin kullanımlarını değerlendirmişlerdir. Örneğin sulak bölgelerdeki nane öbekleri, yamaçlardaki kekikler veya orman içlerinde boylanan adaçayları insanları hem kokuları hem de tatlarıyla cezbetmiştir. Onlarca yıldır insanlar tarafından aynı ailenin üyeleri olan bu bitkiler de hem besin olarak hem de tıbbi amaçlı olarak çokça kullanılmıştır.

Evet kekik, nane, adaçayı aynı ailenin evlatlarıdırlar. Dahası sadece bunlar değil; ballıbaba, boz otu, çalba, dağçayı, deliçay, fesleğen, kedinanesi, kısamahmut, mayasıl otu, mercanköşk, oğul otu, zahter, zufa otu da dahil tüm bu bitkiler hepsi aynı ailenin üyeleri yani ballıbabagillerdendir (Lamiaceae) (Şekil 1).

Şekil 1. Ballıbabagillerin (Lamiaceae) bazı üyeleri: kekik, nane, fesleğen, lavanta (Gemini, 2026).

Bu ailenin (ballıbabagiller) en önemli özelliği tüm üyelerinin aromatik bitkiler olması. Hem koku hem tat hem de görsel açıdan çok değerli olan bu bitkiler aynı zamanda bitkisel tedavide de bolca yer bulmaktadırlar.

Kekik ve naneleri yemeklerimize katmakla kalmaz ilaç olarak da çayını içeriz. Fesleğen ve lavantaları sadece kokusu için değil hem baharat olarak hem de süs bitkisi olarak kullanırız. Bu ailenin diğer tüm üyelerini de böyle farklı amaçlarla kullanırız ve sadece bir şekilde değil, farklı şekillerde de kullanırız. Bu sebeple ballıbabagiller için günlük hayatta en iç içe olduğumuz bitki ailesi diyebiliriz.

Bundan sonra kekik, nane, fesleğen ya da lavanta gördüğümüzde veya bir şekilde kullandığımızda bunların diğer bir sürü kardeşleri ile birlikte aynı ailenin üyeleri olduğunu hatırlayınız. Şifa olsun!

Kaynaklar:

Baytop, T. (1999). Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul.

Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., Babaç, M. T. (Editörler) (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.