Limonlu Çay Mı? Limonsuz Çay Mı? | Bilimya

Bitkilerin içecek olarak kullanılması kuvvetle muhtemel insanlık tarihi kadar eskidir. İnsan türü var olduğu günden beri bitkileri yiyecek ve içecek olarak kullanmış ve kullanmaya da devam etmektedir. Öyle ki bu durum insanlığın tarihine bile yön vermiştir.

Dünyada en fazla tarımı yapılan bitkilerden biri olan çay, sadece çay seven bir millet olarak bizde değil; tüm dünyada da en fazla ihtiyaç duyulan bitkilerden biridir. Yapılan çalışmalar sudan sonra en fazla tüketimi yapılan içeceğin çay olduğunu ortaya koymaktadır. Çay ülkemizde de tarımı yapılan çaygiller (Theaceae) üyesi Camellia sinensis (çay) bitkisinin yapraklarından elde edilmektedir. Dünyada günde yaklaşık 20 milyar fincan çay tüketildiği bilinmektedir.

Hem dünyada hem de Türkiye’de özellikle Akdeniz iklimi seven geniş ölçüde tarım yapılan diğer bir bitki ise Turunçgiller (Rutaceae) üyesi Citrus limon (limon) bitkisidir. Tarımı çay bitkisi kadar fazla olmasa da bu bitki de yiyecek ve içecek olarak geniş ölçüde kullanılmaktadır.

Dünyada ve özellikle ülkemizde farklı şekillerde çay tüketimleri mevcuttur. Bunların çoğu çaya ilave edilen meyveler ya da diğer ürünlerdir. Kuşkusuz çaya ilave edilen meyvelerin başında limon gelmektedir (evet, bitki bilimi açısından limonun yediğimiz kısmı bir meyvedir).

Çayın limonlu, limonsuz ya da diğer ürünlerle birlikte tüketimini araştıran bilim insanları ilginç veriler elde etmişlerdir. Bu çalışmalara bakıldığında aşağıdaki bilgiler derlenmektedir:

Kafein ve limon

Çay bitkisinde kahve bitkisindeki gibi etken madde olarak kafein bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar limonsuz çaya oranla limonlu çayın daha yüksek değerlere sahip olduğunu ve limonun çaydaki kafein miktarını arttırdığı bulunmuştur.

Siyah veya yeşil çay ile limon

Yapılan çalışmalarda klasik siyah ve yeşil çaylarda limon ilavesinin bazı mineral ve elementlerin konsantrasyonlarını arttırdığı bulunmuştur. Bununla birlikte bazı çalışmalar ilave edilen limonun miktarının da önemli olduğunun altını çizmektedir.

Portekiz’de yapılan bir çalışmaya göre limonlu (siyah) çayın antioksidan aktivite bakımından nispeten yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı çalışma; bu karışıma yapılan bal ilavesiyle antioksidan aktivitenin çok daha arttığını göstermektedir.

Bitki çayları ve limon

Bilimsel çalışmalar sadece yeşil ve siyah çay üzerine değil, aynı zamanda diğer bitki çaylarına da odaklanmıştır. Buna göre limonun eklenmesi ile adaçayı hariç birçok bitki (rezene, nane, kuşburnu gibi) çayında limonun çaylardaki element içeriklerini arttırdığı belirlenmiştir.

Sütlü çay mı? Limonlu çay mı?

Bazı kültürlerde çay, süt ilave edilerek tüketilmektedir. Hindistan’da yapılan bir araştırmaya göre sütlü çay, sütsüz çay ve limonlu çay içerik açısından kıyaslanmıştır. Buna göre sütsüz çay ve özellikle sütsüz limonlu çay daha yüksek değerler gösterirken çaya limon eklemenin çayın antioksidan aktivitesini arttırdığı bulunmuştur.

Limon olsun mu? Olmasın mı?

Netice itibariyle yapılan çalışmalar; çayın çeşidine ve limonun miktarına göre sonuçlar değişkenlik gösterse de limon ilavesinin çayı daha sağlıklı kıldığını, antioksidan aktiviteyi yükselttiğini ve biyoyararlanımı artırdığını göstermektedir.

Çay limonlu olsun; afiyet, şifa olsun.

Kaynaklar:

Buljubašić, A., Huremović, J., Karadža, A., Selović, A., Gojak‑Salimović, S. (2025). Lemon Juice and Ascorbic Acid Effect on the Metals Extraction from Chamomile, Human Risk Assessment. Biol Trace Elem Res 203: 4905–4918.

Demir, F., Kıpçak, A. S., Özdemir, Ö. D., Pişkin, M. B., Derun, E. M. (2016). Determination of lemon and carbonate effects on caffeine content of various teas and investigation of daily caffeine intakes. Turkish Journal of Biochemistry, 41(5): 308–315.

Derun, E. M. (2014). Determination of essential mineral concentrations in some turkish teas and the effect of lemon addition. Food Science and Biotechnology, 23(3): 671–675.

Görgülü, T. Y., Özdemir, O. D., Kipcak, A. S., Piskin, M. B., Derun, E. M. (2016). The effect of lemon on the essential element concentrations of herbal and fruit teas. Applied Biological Chemistry, 59(3): 425–431.

Özdemir, O. D., Kipcak, A. S., Derun, E. M., Piskin, S. (2014). Determination of the Effect of Lemon Addition Upon Element Concentrations in Tea. Instrumentation Science & Technology, 42(2): 153–160.

Pereira, C., Barros, L., Vilas-Boas, M., Ferreira, I. C. F. R. (2012). Potentiating effects of honey on antioxidant properties of lemon-flavoured black tea. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 64(2): 230–234.

Tewari, S., Gupta, V., Bhattacharya, S. (2000). Comparative study of antioxidant potential of tea with and without additives. Indian journal of physiology and pharmacology. 44: 215-219.